روایت

که سِرِّ راهِ ما روایتِ دگری‌ست...

Tag: درباره‌ی عشق

شهادت‌نامه

«شهادت‌نامه» مانیفستِ اُکتاویو پاز است درباره‌ی پدیده‌ای که آن را عشق می‌نامیم. این شعر بلند دارای سه اپیزود است که هر کدام از جانبی سوژه را روشن می‌کنند. اندیشه‌ی جاری در شعر استوار است و زبان آن کاملاً غنی‌ست. گویی هر سطر در سطرِ بعدی تبخیر می‌شود که این ساختارْ جذابیتِ آن را دو چندان می‌کند (ترجمه‌ی انگلیسی این شعر را در اینجا می‌توان یافت و در ضمن باید گفت که حسن فیاد حقیقتاً به‌خوبی از پسِ بازگویی شهادت‌نامه به فارسی بر آمده است). با آن که «شهادت‌نامه» سروده‌ی بلندی‌ست اما باید آن را لاجرعه سرکشید؛ توقف در خواندنِ آن جایز نیست چرا که هر مکثی لذتِ دریافتِ ایده‌ی کلی را زایل می‌کند. هنگامِ خواندنِ این سروده، حتماً به علایمِ نگارشی توجه کنید؛ به‌ویژه به نقطه‌ها (میخ‌هایی که سطرها را در جای خود نگاه می‌دارند و شما را یاری می‌دهند تا ضربِ نوشته را دریابید).

 

1
سرزمینِ نامعلومی‌ست
میانِ شب و روز.
نه نور است و نه سایه:
‌                            زمان است.
ساعتی، درنگی ناپایدار،
صفحه‌ای که به سیاهی می‌گراید،
صفحه‌ای که بر آن می‌نویسم،
آرام‌آرام این واژه‌ها را.
‌                           عصر
زغالِ گداخته‌ای که خود را می‌سوزانَد
روز بازمی‌چرخد، برگ‌هایش را فرومی‌ریزد.
رودِ تاریکی
خود را بر کناره‌های اشیاء می‌ساید.
‌                                           آرام، مدام
آن‌ها را با خود می‌بَرَد، نمی‌دانم کجا.
واقعیت دور می‌شود.
‌                         می‌نویسم من:
با خود سخن می گویم
‌                            ــ با تو سخن می‌گویم.
می‌خواستم با تو سخن گویم
همچون هوا و این درختِ کوچک
که با یکدیگر سخن می‌گویند،
کم‌وبیش زدوده از سایه‌ها؛
همچون آبِ روان،
اندیشه‌هایم را بر زبان می‌آورم، روان در خوابِ شامگاهی
همچون گودالی بی‌حرکت،
آن بازتابنده‌ی تظاهرهای آنی؛
به‌سانِ آتش:
با زبانِ شراره‌ها، رقصِ بارقه‌ها،
افسانه‌های دود.
‌                   سخن‌گفتن با تو
با واژه‌های مریی و محسوس،
واژه‌هایی با وزن و طعم و بو
مانند اشیاء.
‌                  همچنان که سخن می‌گویم،
اشیاء آرام‌آرام از یکدیگر رها می‌شوند،
به‌سوی شکل‌هایی دیگر می‌گریزند،
به‌سوی نام‌هایی دیگر.
‌                          این واژه‌ها را برایم به‌ جا می‌گذارند:
با آنها با تو سخن می‌گویم.

واژه‌ها پُل‌اند.
و دام‌ها، زندان‌ها، چاه‌ها.
با تو سخن می‌گویم: صدایم را نمی‌شنوی
با تو سخن نمی‌گویم:
‌                          با واژه‌ای سخن می‌گویم.
تو آن واژه‌ای،
‌               آن واژه
تو را از خود به خود می‌بَرَد،
تو، من، و سرنوشت آن را آفریدیم.
زنی که تو هستی
زنی است که با او سخن می‌گویم:
این واژه‌ها آینه‌ی توست،
تو، خویشتنِ خویشی و پژواکِ نامت.
من نیز،
‌         به‌هنگامِ سخن‌گفتن با تو،
به نجوایی بدل می‌شوم،
به هوا، به واژه‌ها، به وزشی،
به شبحی که از این حرف‌ها زاده می‌شود.

واژه‌ها پل‌اند:
سایه‌ی تپه‌های مِکنِس،
بر فرازِ دشتی از گل‌های بی‌حرکتِ آفتاب‌گردان
خلیجی‌ست از بنفشه.
ساعت سه بعدازظهر است،
نُه ساله‌ای و خفته‌ای تو
در بازوانِ خُنکِ میموزای پریده‌رنگ.
شیفته‌ی هندسه
شاهینی، دایره‌ای نقش می‌زند.
توده‌ی مس‌رنگِ کوه‌ها
در افق می‌لرزد.
مکعب‌های سفید دهکده‌ای
در پرتگاه‌های سرسام‌آور.
ستونی از دود از دشت برمی‌خیزد
و آرام‌آرام پراکنده می‌شود، هوا در درونِ هوا،
همچون آوازِ مؤذن
که سینه‌ی سکوت را از هم می‌شکافد،
صعود می‌کند و می‌شکوفد
در سکوتی دیگر.
‌                    خورشیدِ بی‌حرکت،
فضای غول‌آسای بال‌های گسترده؛
بر فرازِ دشت‌های گسترده‌ی بازتاب‌ها
عَطَش، مناره‌های شفاف برمی‌افرازد.
تو نه خفته‌ای و نه بیدار:
در زمانِ بی‌ساعت شناوری، تو.
نسیمی به‌آرامی برمی‌آشوبد
سرزمین‌های دوردستِ نعنا و چشمه‌ساران را.
بگذار این واژه‌ها تو را
به‌خودت راه نمایند.


2
واژه‌ها نامشخص‌اند
و از چیزهای نامشخص سخن بر لب می‌آورند.
با سخن –اما– ازین یا آن گفتن،
‌                                   با ما سخن می‌گویند.
عشق واژه‌ای مرموز است،
همچون همه‌ی واژه‌ها.
‌                         «عشق واژه نیست»،
چنینی گفت فاندِر:
‌                         «عشق رؤیاست،
پایه و تاجِ نردبانِ تفکر است.»
ــ و از دیدِ فلورنتین:
‌                         حادثه است
ــ و برای دیگری:
‌                        فضیلتی نیست
اما از آن چیزی که کمال است زاده می‌شود
و برای دیگران:
‌                   تبی‌ است، دردی،
تقلایی، خشمی، بُهتی،
خیالی.
‌        تمنا می‌زایَدَش،
ریاضت و محرومیت حیاتش می‌بخشد،
حسادت آن را بر می‌انگیزاند،
آداب و رسوم آن را از میان برمی‌دارد.
‌                                              قریحه‌ای،
غرامتی.
‌             جنون، سعادت.
عشق گرهی است: زندگی و مرگ.
‌                                         زخمی
که سر‌خ‌گلِ رستاخیز است.
واژه‌ای است:
‌               که با بیانش، ما از خودمان می‌گوییم.
عشق در تن آغاز می‌شود
ــ کجا پایان می‌گیرد؟
‌                         اگر شبحی است،
تجسم می‌یابد در پیکری:
‌                            اگر تَنی است،
با تماسی ناپدید می‌شود.
‌                            آینه‌ای مرگ‌آور:
تصویرِ دلخواه در آن از نگاه می‌گریزد،
در بازتاب‌های خود غرقه می‌شوی، تو.
ضیافتِ سایه‌ها.
شبح:
‌      در لحظه‌ای با چشمانش و پیکرش،
بر من می‌نگرد.
‌                  در پایان، زندگی را چهره‌ای و نامی است.
دوست‌داشتن:
‌                آفریدنِ پیکری از روحی،
آفریدن روحی از پیکری،
آفریدنِ تو از حضوری.
‌                           دوست‌داشتن:
گشودنِ درِ ممنوع است،
‌                            گذرگاهی
که ما را به دیگر سوی زمان می‌بَرَد.
لحظه:
‌       نقطه‌ی مقابلِ مرگ،
ابدیتِ ناپایدارِ ما.
دوست‌داشتن، گم‌کردنِ خود در زمان است،
آینه‌ای بودن در میانِ آینه‌ها.
‌                                بت‌پرستی است:
آفریدگار ساختن از آفریده
و ابدی نامیدنِ هر آنچه دنیوی است.
شکل‌های تَن همگی
دخترانِ زمان‌اند،
‌                    تعبیرهای هجوآمیز.
زمان، بدی است
‌                   لحظه
سقوط است؛
‌               دوست‌داشتن فروافتادن است:
سقوطِ بی‌پایان،
‌                  پیوندِ ما
ورطه‌ی ماست.
‌                   آغوش:
طلسمِ انهدام.
شهوت: نقابِ مرگ.
دوست‌داشتن: دگرگون‌شدن،
‌                                اندک لحظه‌ای
در تاریخِ یاخته‌های ابتدایی است
و شاخه‌های بی‌شمارشان.
محورِ گردشِ نسل‌ها.
اختراع، دگردیسی:
دختر به چشمه‌ساری بدل می‌شود،
گیسوانش به کهکشان،
زنِ خفته‌ای به جزیره‌ای.
‌                             خون:
موسیقیِ میانِ شاخ‌وبرگِ رگ‌ها،
‌                                    تماس:
نوری در شبِ پیکرها.
سرپیچی از
فاجعه‌ی طبیعت،
‌                   مَفْصَلی
که آزادی و سرنوشت را به‌هم می‌پیوندد،
‌                                                  پرسشی
حک‌شده بر تارکِ تمنا:
تصادف یا تقدیر؟
خاطره، نشانِ زخمی است:
ــ از کجا از هم گسیخته شدیم؟
‌                                  داغی،
خاطره، عطشی برای حضور،
تعلقِ خاطری به نیمه‌ی گمشده.
‌                                   انسان
زندانی خود است،
‌                      هست،
فقط هست،
‌             بی‌خاطره،
بی‌داغ:
‌        دوست‌داشتن «دو» است،
همواره «دو»،
‌                 در آغوش گرفتن و تقلا،
«دو»، آرزوی یکی بودن است
و دیگری بودن، آن مردِ دیگر یا آن زنِ دیگر،
‌                                                    «دو» نمی‌آرامد.
هرگز کامل نیست،
‌                      می‌چرخد
بر گرداگردِ سایه‌ی خود،
‌                          درجست‌وجوی
آنچه که به هنگامِ تولد گُم کردیم.
داغْ سر باز می‌کند:
‌                       چشمه‌ای از رؤیاها،
دو: بر پوچی قوس می‌زند،
پُلِ سرسام‌ها،
‌              دو:
آینه‌ی دگرگونی‌ها.


3
عشق، جزیره‌ای ابدی،
جزیره‌ای در حصارِ زمان،
‌                               روشنی
در محاصره‌ی شب.
‌                       افتادن
بازگشتن است،
‌                 افتادن، برخاستن است.
دوست‌داشتن، بر سرانگشتان، چشم‌داشتن است،
لمس‌کردنِ گِرِهی درهم‌تنیده
از سکون است و حرکت.
‌                             هنرِ عشق
ــ هنرِ مردن است آیا؟
‌                         دوست‌داشتن
مردن است و زندگی دوباره و مرگِ دوباره:
زنده‌دلی است.
‌                 دوستت دارم
چرا که من فانی هستم
و تو فانی هستی.
‌                    لذتْ زخم پدید می‌آورد،
زخمْ گُل می‌کند.
در باغِ نوازش‌ها
گُلِ خون چیدم تا گیسوانت را بیارایم.
گُل به واژه بدل شد.
واژه در خاطره‌ام می‌سوزد.
عشق:
‌       آشتی با همه‌هستی
و با دیگران،
‌               کوچک و بی‌پایان
همه.
‌    بازگشت به روزِ آغاز.
روزی که امروز است.
غروبْ باژگونه شده است.
چراغ‌ها و نورافکن‌ها سینه‌ی شهر را از هم می‌درند.
‌                                                             من می‌نویسم:
من با تو سخن می‌گویم:
‌                          من با من سخن می‌گویم.
با واژه‌هایی از آب، آتش، هوا و خاک
باغِ نگاه‌ها را می‌آفرینیم ما.
میراندا و فردیناند چندان به چشمانِ یکدیگر
خیره می‌نگرند
تا آن زمان که به سنگ بدل شوند.
‌                                       شیوه‌ای برای مردن
همچون شیوه‌های دیگر.
‌                            بر بلندی‌ها
صُوَرِ فلکی همواره می‌نویسند
همان واژه را؛
‌                ما،
در این پایین، می‌نویسیم
نام‌های فانیِ خود را.
‌                       زن و مرد
زوجی است چرا که بهشتی ندارد.
ما راندگانِ باغِ خداییم،
ما محکوم به ابداعِ آنیم،
برای پرورشِ گل‌های سرخوش‌مان،
جواهر زنده‌ای می‌چینیم
تا گلویی را بیاراییم.
‌                        محکومیم که باغ را
پشتِ سر نهیم:
‌                 پیشِ روی‌مان
جهان است.
سخنِ آخر
شاید دوست‌داشتن
آموختنِ گام‌برداشتن درین جهان باشد.
آموختنِ اینکه خاموش بمانیم
همچون زیزُفون و بلوطِ افسانه.
آموختنِ دیدن است.
نگاهت بذرها را برمی‌افشاند.
نگاهت درختی بَرنشانَد.
‌                           من سخن می‌گویم
چرا که برگ‌هایش را می‌لرزانی، تو.
(اُکتاویو پاز / برگردان: حسن فیاد)

 

Eden — Davide Bonazzi

دو چشم و یک دل

پس از طریقِ چشم‌هاست که عشق به‌ دل راه می‌یابد:
چراکه چشم‌ها پیشاهنگانِ دل‌اند،
چشم‌ها پیرامون‌شان را کنکاش می‌کنند
برای آن‌چه که داشتنش قلب را شادمان خواهد کرد
و آن‌گاه که آنها کاملاً همنوا باشند،
و هر سه بر تصمیمی واحد مُتَّفِق گردند،
عشقِ تمام‌عیار متولد می‌شود
از آنچه چشم‌ها برای دل به ارمغان آورده‌اند.
عشق را گُزیری نیست تا به‌گونه‌ای دیگر زاده شود یا آغاز گردد
جز این زایش و آغازی که از تمنّا جنبش می‌گیرد. به‌لطفِ این سه و به فرمان‌شان
و از قِبَلِ لذتی که آنها راست
عشق متولد می‌شود، و با امیدِ فراوانش
به‌پیش می‌رود تا یارانِ خود را آرامش بخشد.
زیرا آنچنان که همه‌ی عاشقانِ واقعی می‌دانند
مهربانیِ کامل است عشق،
که بی‌شک از چشم و دلْ زاده می‌شود.
چشم‌ها آن را به شکوفه می‌نشانند، و دل به‌ بلوغش می‌رساند:
عشق را، که حقیقتاً ثمره‌ی بذرِ آنهاست.
(گیرو دوبورنی)

The Blank Page — Rene Magritte


 

پی‌نوشت: این سروده را در کتابِ «قدرتِ اسطوره» دیدم. مترجمِ اصلیِ آن عباس مخبر است اما با مراجعه به ترجمه‌ی انگلیسی این شعر، تغییراتی در آن دادم و شد آن‌چه در بالا قرار گرفته است.

© 2019 روایت

Theme by Anders NorenUp ↑